Współpraca z komornikiem – źródła i sposoby
gromadzenia informacji o majątku dłużnika

Każdy wierzyciel prędzej, czy później zmuszony jest zadać sobie pytanie dotyczące wiarygodności swojego partnera gospodarczego. Problem ten dotyczy przedsiębiorstw, które wobec ostrej konkurencji na rynku, zmuszone są zapewnić swoim kontrahentom możliwość odroczenia terminu zapłaty za dostarczony towar lub usługę.

Wśród wielu przedsiębiorców panuje powszechne przekonanie, że najlepszym gwarantem wypłacalności kontrahenta jest długa i niezakłócona współpraca stron. Chociaż pozornie zasada ta sprawdza się w większości przypadków, to jednak zbyt często w swojej kancelarii spotykam sytuacje w których przekonanie to okazało się dla wierzycieli zgubne w skutkach.

Nie można zapominać, że wielu oszustów długo i mozolnie buduje wizerunek solidnego klienta, który nie tylko kupuje dużo, ale również płaci na czas. Nie wzbudzając podejrzeń podmiot taki zaczyna w końcu zamawiać coraz więcej, wymuszając jednocześnie coraz dłuższe okresy płatności, aby ostatecznie pozostawić nas z „górą” niezapłaconych faktur. Podobne sytuacje zdarzają się również w przypadku niezawinionej przez kupującego utraty płynności finansowej, kiedy musi on ogłosić upadłość lub co gorsza po prostu zwinąć interes.

Opisane sytuacje potwierdzają równocześnie inną sprawdzoną zasadę, której w przeciwieństwie do poprzedniej – radzę trzymać się zawsze i w każdych okolicznościach. Mam na myśli oczywiście starą kupiecką zasadę ograniczonego zaufania, którą można opisać w krótkich słowach „ufam, ale sprawdzam”.

Dla naszego bezpieczeństwa zadbajmy więc, aby przy zawieranej transakcji towarzyszyła nam zawsze wiedza o składnikach majątku dłużnika, które w razie jego niewypłacalności, mogą stanowić źródło skutecznej egzekucji komorniczej. Taka wiedza na pewno usprawni i przyśpieszy ewentualne działania komornika, co niezawodnie wpłynie na wielkość kwot jakie będziemy mieli szanse odzyskać w toku egzekucji. Takie podejście do każdego kontrahenta powinno stać się stałym elementem polityki naszej firmy, który wpływa na zmniejszenie finansowych skutków ryzyka działalności gospodarczej.

Wierzyciel poprzedzając zawarcie dużego kontraktu lub składając wniosek do komornika powinien przede wszystkim zasięgnąć informacji w ogólnie dostępnych i bezpłatnych źródłach. Wielu wierzycieli nie zdaje sobie sprawy z faktu, że to właśnie oni są gospodarzami postępowania egzekucyjnego. Komornik zawsze zmuszony jest działać tak, jak chce tego wierzyciel, co więcej jako organ sądowy sam z siebie nie może wykazywać inicjatywy w procesie egzekucji.

We współpracy z kancelarią komorniczą bardzo istotny jest zatem stały kontakt i aktywność wierzyciela, który powinien umieć wskazać składniki majątku dłużnika, składać w tym celu stosowne wnioski, ale również żądać wyczerpujących wyjaśnień. Pamiętajmy, że wskazany przez wierzyciela sposób egzekucji wiążąc komornika nie pozwala mu na prowadzenie egzekucji w inny możliwy sposób. Wierzyciel powinien więc we wniosku wskazać wszystkie znane mu sposoby egzekucji.

Niestety wnioski większości wierzycieli są bardzo ogólnikowe i poza miejscem zamieszkania lub siedziby dłużnika nie zawierają innych, często znanych wierzycielowi informacji. Tymczasem wierzyciel utrzymując kontakty handlowe z dłużnikiem zna często jego numery rachunków bankowych, zna numery rejestracyjne samochodów którymi poruszał się dłużnik lub jego pracownicy. Bardzo często wierzyciel zna innych przedsiębiorców z którymi dłużnik handlował i wobec których może on posiadać wierzytelności do których przecież można skierować egzekucję.

Informacje te, często zgromadzone bez większego wysiłku, należy koniecznie zamieścić we wniosku o wszczęcie egzekucji. W przeciwnym razie nieświadomie utrudnimy i znacznie przedłużymy postępowanie egzekucyjne.

Oczywiście zawsze, gdy komornik wie o dłużniku więcej od nas, może poinformować nas o swoich ustaleniach i oczekiwać stosownych wniosków. Niestety komornik nie ma takiego obowiązku, jeżeli wcześniej sami o to nie wystąpimy. Dlatego wskazaną praktyką jest, aby wierzyciel najlepiej już w samym wniosku o wszczęcie egzekucji wezwał komornika do udzielenia w trybie art. 7601 kpc, informacji, czy przeciwko dłużnikowi prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, a jeżeli tak, o powiadomienie wierzyciela o stosowanych sposobach egzekucji oraz o wysokości egzekwowanych roszczeń, a także o aktualnym stanie sprawy.

Stosunkowo często zdarza się, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego poprzedza mozolne dochodzenie wierzytelności przed sądem. Gromadzone w trakcie takiego postępowania akta sprawy mogą zawierać wiele cennych informacji na temat majątku dłużnika.

Starostwa prowadzą ogólnie dostępną ewidencję gruntów, gdzie możemy bezpłatnie ustalić czy nasz partner gospodarczy lub dłużnik jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości, a tym samym czy możliwe jest skierowanie ewentualnej egzekucji do nieruchomości. Uzyskany w ten sposób numer księgi wieczystej pozwoli nam w dalszej kolejności na uzyskanie informacji dotyczącej nieruchomości dłużnika, w tym czy jest on jej jedynym właścicielem lub czy nieruchomość jest obciążona np. hipoteką.

Innym powszechnie dostępnym sposobem weryfikacji naszego kontrahenta lub dłużnika jest wgląd do Krajowego Rejestru Sądowego, którego głównym celem jest zapewnienie każdemu przedsiębiorcy ( wierzycielowi ) swobodnego dostępu informacji na temat innych przedsiębiorstw. Tam znajdziemy informacje dotyczące tego kto jest upoważniony do reprezentacji naszego kontrahenta, z kim można negocjować i podpisywać umowy. Ważne jest aby informacje uzyskane z KRS były aktualne. Informacji możemy szukać bezpośrednio w sądach prowadzących KRS ( po uprzednim zamówieniu akt ), na stronach internetowych Ministra Sprawiedliwości lub w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Podobną funkcję pełni Krajowy Rejestr Karny, w którym możemy próbować ustalić, czy dany kontrahent nie był skazany za przestępstwa skarbowe, oszustwa, wyłudzenia lub nie jest poszukiwany listem gończym. Informacje dotyczą także wyroków sądów państw obcych, wobec których kara wykonywana jest w RP.

Cennym źródłem informacji może okazać się również Krajowy Rejestr Zastawów, gdzie znajdziemy informacje dotyczące zastawów ustanowionych w celu zabezpieczenia wierzytelności.

Należy jednak pamiętać, że do części zbiorów i baz danych o dłużniku nigdy nie będziemy mieli dostępu. Dotyczy to np. baz danych ZUS, US, dzięki którym możliwe jest ustalenie miejsca pracy dłużnika, przysługujących mu świadczeń emerytalno-rentowych, miejsc prowadzonej działalności itp. W tych przypadkach każdy wierzyciel ma jedynie dostęp pośredni, tj. za pośrednictwem komornika, który wyposażony jest w odpowiednie uprawnienia. Pamiętając o tym należy zawsze zadbać o to aby komornik wystąpił z odpowiednim zapytaniem do właściwych urzędów.

Chociaż zasadniczo obowiązek wskazania składników majątkowych dłużnika spoczywa na wierzycielu, to jednak przepis art. 7971 kpc. stwarza możliwość zlecenia komornikowi za osobnym wynagrodzeniem, poszukiwanie majątku dłużnika. Przepis ten w praktyce jest źródłem wielu wątpliwości i stwarza wiele problemów nie tylko wierzycielom ale i samym komornikom. Na uwagę zasługuje chociażby podnoszona wielokrotnie przez organy skarbowe wątpliwość, czy wspomniane w cyt. przepisie „dodatkowe” wynagrodzenie mieści się w zakresie definicji „kosztów niezbędnych do prowadzenia egzekucji”, a tym samym czy mogą  one stanowić koszt uzyskania przychodu.

Ponieważ komornik i tak nie ma uprawnień do przymuszenia dłużnika, aby ten ujawnił mu cały majątek, często bezpieczniejszą i tańszą metodą okazuje się tzw. postępowanie wyjawieniowe skierowane do majątku dłużnika w trybie art. 913 kpc. Postępowanie to może zostać uruchomione przed sądem rejonowym, wyłącznie z wniosku wierzyciela. Należy pamiętać, że wniosek taki może zostać skierowany do sądu zarówno przed , w trakcie, jak i po zakończeniu egzekucji komorniczej.

Artykuł niniejszy stanowi jedynie krótki przegląd stosowanych w praktyce metod ujawniania majątku dłużnika i sposobów współpracy w tym zakresie z kancelarią komorniczą.

Pełne źródło informacji stanowią organizowane przez nas warsztaty, na które serdecznie Państwa zapraszamy.